(ÖZEL HABER) - Uşak’ın Eşme ilçesine bağlı Dereköy’de bulunan mezarlık alanı, yalnızca yakın tarihe değil, çok daha eski bir kültürel geçmişe ışık tutuyor. Araştırmacı ve belgeselci Alp Arslan Dur, www.usakhabergazetesi.com.tr’ye yaptığı açıklamada, bölgede yaptığı incelemelerde dikkat çeken balbal taşlarının, Türklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya taşıdığı geleneklerin önemli bir yansıması olduğunu ifade etti. Dereköy mezarlığında yer alan ve bazıları üç metreye ulaşan dikili taşların sıradan mezar işaretleri olmadığını vurgulayan Dur, bu yapıların kimlik, güç ve aidiyet sembolü olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Kitabesiz ve işlenmemiş yapılarıyla dikkat çeken balbalların, erken Türk mezar geleneğinin Anadolu’daki sadeleşmiş örneklerinden biri olduğunu dile getirdi.
Dur’un aktardığına göre köyde okunabilen en eski kitabeli mezar taşı 1820 yılına ait. Bu tarih, İslamî ve yazılı mezar geleneğinin bölgede bu dönemden sonra yaygınlaştığını gösteriyor. Ancak mezarlıkta bulunan balbalların aşınmış yapısı ve biçim özellikleri, bu geleneğin çok daha öncesine dayandığını ortaya koyuyor.
“Karabey” Figürü Yerleşimin Anahtarı Olabilir
Köy hafızasında yer alan “Karabey” ismine de dikkat çeken Dur, mezarlıkta diğerlerinden ayrılan anıtsal yapının sıradan bir mezar olmadığını ifade etti. Bu mezarın, Karakeçili Yörüklerine mensup bir bey olan Karabey’e ait olabileceğinin güçlü bir ihtimal olduğunu belirten Dur, Türk yerleşim geleneğinde “bey” figürünün iskan sürecindeki belirleyici rolüne işaret etti.
Dereköy’ün yerleşim yapısının da bu tarihsel anlatıyı desteklediğini kaydeden Dur, köyün Karakeçili Aşireti merkezli bir çekirdek etrafında şekillendiğini, çevresinde ise Gacar Yörüklerinin iskan edildiğini aktardı. Bu modelin, göçebe toplulukların yerleşik hayata geçiş sürecinde sıkça görülen bir yapı olduğunu vurguladı.
Bölgenin Geçmişi Antik Döneme Uzanan Bir Süreklilik Sunuyor
Dereköy çevresinde antik dönemlere kadar uzanan yerleşim izlerinin bulunduğunu belirten Dur, yakın konumdaki Divlit Höyüğü’nün bu sürekliliği açıkça ortaya koyduğunu ifade etti. Osmanlı kayıtlarında köyün “Dere” adıyla anıldığını ve zamanla önemli bir yerleşim alanına dönüştüğünü söyledi.
1820 yılı ilk kitabeli mezar taşı, 1850 yılı ise köy camisinin inşasıyla birlikte Dereköy’de göçebelikten yerleşik hayata geçişin somut göstergeleri olarak öne çıkıyor. Ancak Dur’a göre bu dönüşümün en eski tanıkları yazılı belgeler değil, mezarlıkta hala ayakta duran balbal taşları.