Akciğerlerin vücuda oksijen sağlamasında önemli görev üstlenen alveoller, solunum sırasında havayla dolup boşalan küçük hava keseciklerinden oluşuyor. Bu keseciklerin bir bölümünün veya tamamının çökmesi sonucunda ilgili akciğer dokusu yeterince havalanamadığında ortaya çıkan tabloya “atelektazi” adı veriliyor. Atelektazi tek başına bir hastalıktan ziyade farklı nedenlerin sonucunda gelişebilen bir durum. Özellikle genel anestezi altında gerçekleştirilen ameliyatların ardından daha sık görülse de hava yollarındaki tıkanıklıklar ve akciğere dışarıdan bası oluşturan durumlar da atelektaziye neden olabiliyor.
Atelektazi Neden Olur?
Atelektazinin nedenleri genel olarak hava yolunun tıkanmasına bağlı ve tıkanma olmadan gelişen durumlar şeklinde değerlendiriliyor. Mukus tıkacı, yabancı cisim veya tümör nedeniyle hava yolunun kapanması, akciğerin ilgili bölümüne havanın ulaşmasını engelleyebiliyor. Hava yollarının çevresindeki oluşumların dışarıdan baskı yapması da benzer bir tablo ortaya çıkarabiliyor. Genel anestezi, ağrı nedeniyle yeterince derin nefes alınamaması, öksürme refleksinin baskılanması ve uzun süre hareketsiz kalınması da risk oluşturabiliyor. Akciğer çevresinde sıvı veya hava birikerek akciğer dokusunu sıkıştırdığında da atelektazi gelişebiliyor.
En Sık Ameliyat Sonrasında Görülüyor
Atelektazinin klinikte sık karşılaşıldığı dönemlerden biri ameliyat sonrası süreç. Genel anestezi sırasında solunum biçiminin değişmesi ve ameliyat sonrasında ağrı nedeniyle hastanın yeterince derin nefes alamaması akciğerlerin bazı bölümlerinin yeterli şekilde havalanmamasına neden olabiliyor. Bu nedenle hastanın sağlık durumuna ve gerçekleştirilen operasyona göre ameliyat sonrasında erken hareket, uygun solunum egzersizleri ve gerektiğinde teşvikli spirometre gibi yöntemlerden yararlanılabiliyor.
Atelektazi Belirtileri Nelerdir?
Küçük bir akciğer alanını etkileyen atelektazi hiçbir şikâyete yol açmayabilir. Bu nedenle bazı vakalar başka bir nedenle gerçekleştirilen akciğer görüntülemelerinde tesadüfen fark edilebilir. Daha geniş bir alan etkilendiğinde ise nefes darlığı, hızlı ve yüzeysel solunum, kalp hızında artış ve kandaki oksijen seviyesinde düşme görülebilir. Atelektaziyle birlikte zatürre gibi bir enfeksiyon gelişmesi durumunda öksürük, ateş ve nefes alırken artabilen göğüs ağrısı da tabloya eşlik edebilir. Yaygın atelektazi ise ciddi oksijen yetersizliğine ve solunum sorunlarına yol açabilir.
Atelektazi Nasıl Anlaşılır?
Tanıda hastanın şikâyetleri, yakın zamanda ameliyat geçirip geçirmediği ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendiriliyor.
Göğüs röntgeni, atelektazinin tespitinde kullanılan temel görüntüleme yöntemlerinden biri. Ancak küçük alanları etkileyen vakaların röntgende görülmemesi mümkün olduğundan gerekli durumlarda bilgisayarlı tomografiden yararlanılabiliyor. Hava yolunda yabancı cisim, tümör veya başka bir tıkanıklıktan şüphelenildiğinde bronkoskopi de gündeme gelebiliyor. Kandaki oksijen ve karbondioksit düzeylerinin değerlendirilmesi için ise kan gazı incelemesi yapılabiliyor.
Atelektazi Kalıcı mı?
Atelektazi tanısı, akciğerde mutlaka kalıcı hasar bulunduğu anlamına gelmiyor. Özellikle ameliyat sonrasında ortaya çıkan birçok akut vakada altta yatan neden ortadan kaldırıldığında akciğer yeniden genişleyebiliyor. Ancak tedavi ve hastalığın seyri, atelektazinin nedenine ve ne kadar akciğer dokusunu etkilediğine göre değişiyor. Kronik akciğer dokusu hasarı ve skarlaşmayla ilişkili bazı durumlarda ise geri dönüş daha sınırlı olabiliyor. Bu nedenle görüntüleme raporunda “atelektazi” ifadesinin görülmesi tek başına hastalığın ne kadar ciddi olduğunu göstermiyor. Bulguların hastanın şikâyetleri, muayenesi ve diğer tetkikleriyle birlikte hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor.
Hangi Belirtilerde Acile Başvurulmalı?
Özellikle yakın zamanda ameliyat geçiren kişilerde aniden başlayan veya hızla artan nefes darlığı tıbbi değerlendirme gerektiriyor. Şiddetli nefes darlığı, belirgin oksijen düşüklüğü, artan göğüs ağrısı, bilinç değişikliği veya ciddi solunum sıkıntısı gibi belirtilerin ortaya çıkması durumunda acil sağlık hizmetine başvurulması gerekiyor. Ateş, titreme, öksürük ve solunum şikâyetlerinin birlikte görülmesi ise enfeksiyon gibi başka sorunların da değerlendirilmesini gerektirebilir. (Kaynak: Medicana.com.tr)