(ÖZEL HABER) - Fotoğraftaki yapı, kaynaklarda Uşak’taki Rum Ortodoks cemaatinin önemli ibadethanelerinden biri olarak geçen Aziz Konstantinos ve Eleni Kilisesi. Bazı eski kaynak ve fotoğraf kayıtlarında Metropolitan Kilisesi olarak da anılan yapının bulunduğu bölge ise bugün Uşak kent merkezinin tamamen değişmiş noktalarından biri.
Bugün Neresi?
Uşak’ın kaybolan dini yapıları üzerine yapılan akademik araştırma, kilisenin bulunduğu noktayı oldukça ayrıntılı biçimde tarif ediyor. Buna göre Aziz Konstantinos ve Eleni Kilisesi, bugünkü Ünalan Mahallesi'nde bulunuyordu. Yapının ön cephesi o dönem Kilise Sokak olarak bilinen, günümüzde ise Müjde Sokak adını taşıyan sokağa açılıyordu. Arka tarafı ise Güldibi Sokak’a bakıyordu. Kaynaklardaki tarifler bir araya getirildiğinde eski kilise alanı, Cumhuriyet İlköğretim Okulu ile Küçük Çarşı’daki park arasında kalan bölgeye denk geliyor. Kilisenin bir bölümünün bulunduğu yer için kaynaklarda Müjde Sokak No:30 bilgisi de veriliyor. Yani fotoğrafa bugün aynı noktadan bakmaya çalışacak bir Uşaklı, karşısında bu taş kiliseyi ve çan kulesini değil, yıllar içerisinde bütünüyle değişen Ünalan Mahallesi'nin şehir dokusunu görecek.
1894 Uşak Yangını Kiliseyi de Vurdu
Kilisenin hikayesi Uşak tarihinin en büyük felaketlerinden biri olan 1894 yangınıyla da kesişiyor. Kaynaklara göre Uşak'taki iki Rum Ortodoks kilisesinden biri olan Aziz Konstantinos ve Eleni Kilisesi, 27 Ağustos 1894'teki büyük Uşak yangınında yıkıldı. Ancak hikayesi burada sona ermedi. Kilisenin yeniden yapılabilmesi için Uşak'taki Rum cemaatinden dört kişinin İstanbul'a giderek Sultan II. Abdülhamid döneminde izin aldığı aktarılıyor. Ardından eski kilisenin kalıntılarının bulunduğu yere taştan yeni bir yapı inşa edildi. Akademik kaynaklarda yeniden inşanın 1910 dolaylarında gerçekleştiği değerlendiriliyor.
Fotoğraftaki Uşak Bugünkünden Bambaşka
Eski kareyi değerli kılan yalnızca kilise değil. Fotoğrafın ön tarafındaki toprak yol, atlılar, dönemin kıyafetleri içerisindeki insanlar ve kilisenin çevresini kuşatan geleneksel yapılar, 20. yüzyılın başlarındaki Uşak kent yaşamına dair dikkat çekici ayrıntılar taşıyor. Bugün yoğun yapılaşmanın bulunduğu kent merkezinde o yıllarda çok daha farklı bir mahalle dokusu vardı. Rum nüfusunun yoğun olarak yaşadığı bölge, Cumhuriyet öncesinde Hacı Hasan Gayrimüslim Mahallesi olarak kayıtlara geçmişti. Akademik araştırmalara göre Uşak'ta 19. yüzyılın sonlarında Aziz Konstantinos-Eleni ve Panayia Rum Ortodoks kiliseleri ile Aziz Marie De Dieu Ermeni Kilisesi de bulunuyordu. Bu durum Uşak'ın bugün büyük ölçüde unutulan çok kültürlü şehir geçmişinin de önemli parçalarından biri.
Kilisenin İzleri Zaman İçinde Tamamen Silindi
Aziz Konstantinos ve Eleni Kilisesi'nin 1920'li yıllarda hala ayakta olduğu biliniyor. Daha sonraki yıllarda ise yapı giderek ortadan kalktı. Kostas Pandazoğlu'nun aktardığı bilgilere dayanan araştırmada, 1950'lere doğru Uşak'a gelen bir yakınının kiliseyi yangın geçirmiş ve harap durumda gördüğü anlatılıyor. Kilisenin Eleni bölümünün ilerleyen dönemde bölünerek iki ayrı konuta dönüştürüldüğü, ardından bu yapıların da yıkıldığı ve yerlerine çok katlı binaların yapıldığı belirtiliyor. Bugün bölgede dolaşan bir kişinin, karşısındaki yapılaşmaya bakarak burada bir zamanlar böylesine büyük bir kilisenin bulunduğunu tahmin etmesi oldukça güç.
Bir zamanlar insanların yürüdüğü sokaklar, ibadet ettiği yapılar ve günlük hayatın aktığı mahalleler bütünüyle değişse de geride kalan birkaç fotoğraf, Uşak'ın kaybolan şehir hafızasını yeniden görünür hale getiriyor. Bu kare de yalnızca eski bir kilisenin fotoğrafı değil, bugün Müjde Sokak ve çevresinde yürürken farkına bile varmadan önünden geçtiğimiz, artık fiziksel olarak göremediğimiz eski Uşak'ın bir parçası.
