(ÖZEL HABER) - Uşak Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı, Banaz ilçesinde yer alan ve adını efsanevi bir figürden alan Evren Dede’ye ilişkin kapsamlı bir anlatım paylaştı. Aşcı, Evren Dede’nin yalnızca bir mesire alanına isim olmadığını, Uşak’ın sözlü tarihindeki güçlü simgelerden biri olduğunu vurguladı.
Aşk, Kopuz ve Dağlara Karışan Bir Hikaye
Rivayete göre Türkistan’dan Anadolu’ya göçlerin yaşandığı dönemde Banaz’a yerleşen Evren adlı genç, kopuz çalan bir aşıktı. Sevdiği kıza kavuşamayan Evren, aşkının acısıyla dağlara çekildi ve günlerini kopuzuyla ezgiler çalarak geçirdi. Ölümünden sonra bile rüzgarın ve çam ağaçlarının arasından gelen seslerin onun nağmeleri olduğuna inanıldı. Halk, bu nedenle onu “Evren Dede” adıyla anmaya devam etti.
Oğuz Destanlarından Anadolu İnancına
Ömer Aşcı’nın aktardığına göre Evren ismi, Dede Korkut Destanları’nda geçen Alp Evren, Deli Evren ve Dölek Evren gibi Oğuz beyleriyle de ilişkilendiriliyor. Ayrıca Anadolu Ahilik teşkilatının piri kabul edilen Ahi Evren’in de bu isim geleneğinde önemli bir yere sahip olduğu belirtiliyor.
Evren İsminin İzleri Anadolu’ya Yayılıyor
Araştırmalara göre Evren adını taşıyan yerleşimler Anadolu’nun birçok noktasında görülüyor. Bu durum, ismin yalnızca bir kişiyle değil, köklü bir inanç ve kültür dünyasıyla bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor. “Evren” kelimesinin Eski Türkçe’de “eviren, döndüren” anlamına gelmesi de bu sembolik derinliği güçlendiriyor.
Gök, Yer ve Ejderha İnancı
Antik Türk inançlarında gök ve yerin bir bütün olarak tasavvur edildiğini hatırlatan Aşcı, efsanelerde göğü dünyanın etrafında döndürdüğüne inanılan “Evren” adlı ejderha figürüne dikkat çekti. Bu anlayışın izleri, Artuklu dönemine ait Bağdat Kalesi Tılsım Kapısı’ndaki ejderha kabartmalarında da görülüyor.
Banaz’da Doğa ve Tarih Bir Arada
Bugün Evren Dede Mesire Alanı’nda yürüyenler için bu anlatı, yalnızca bir doğa gezisi değil; Uşak’ın kültürel hafızasında yer etmiş bir efsaneyle yüzleşme anlamı taşıyor. Rüzgarın sesi, halk arasında hala Evren Dede’nin kopuzundan yükselen ezgiler olarak yorumlanıyor.
