Uşak Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı, Uşak’ın Yunan işgalinden kurtuluşunu konu alan “Saat Saat 1 Eylül 1922 Uşak Şehrinin Kurtuluşu” başlıklı çalışmasını kaleme aldı. Çalışmada, Türk Genelkurmay Başkanlığı arşivlerinden derlenen belgeler ışığında, Uşak’ın kurtuluşuna giden süreç ayrıntılı bir zaman çizelgesiyle aktarıldı.
Uşak’ın Yunan işgalinden kurtuluşu, 1 Eylül 1922 tarihinde gerçekleşen ve Kabaklar Muharebesi ya da Uşak Muharebesi olarak anılan çarpışmalar sonucunda kazanıldı. Dumlupınar bozgununun ardından Yunan Küçük Asya Ordusu II. Tümeni Komutanı General Franko, Kaplangı Dağı’ndaki mevzilerde yeniden cephe düzeni kurmak istedi ancak bunu başaramadı. General Trikopis komutasındaki Yunan 1. Kolordusu ile birleşemeyen Franko, Uşak yönünde Kabaklar Köyü civarında yeniden savunma hattı oluşturmaya çalıştı.
Kaplangı Dağı Muharebeleri’nde mağlup edilen II. Yunan Tümeni’ni takip eden 57. Türk Tümeni, 1 Eylül günü saat 10.00’da Kabaklar Köyü’nde düşmanın yeniden cephe düzenine geçtiğini tespit etti. Bunun üzerine Türk birlikleri saat 10.30’da taarruza başladı. Saat 12.40’ta Kabaklar Tren İstasyonu’nun ele geçirilmesiyle birlikte Yunan kuvvetleri saat 13.30’da topyekûn geri çekilmeye başladı. Çarık Köy mevzilerinden de atılan Yunan birlikleri, saat 14.00’ten itibaren Uşak–Eskisaray–Bölme–Demirören hattı üzerinden Eşme yönüne doğru çekildi.
Piyade Tümeni Kurmay Başkanı Fahri (Belen) Bey, Kabaklar Muharebesi’ni şu sözlerle anlattı:
“General Franko, 1 Eylül’de Uşak’ın doğusunda Kabaklar–Elmadağ arasında mevzilendi. 1. ve 7. fırkalarını demiryolunun kuzeyine, 2. fırkayı güneyine yerleştirdi. I. Ordumuzun 14. fırkası demiryolunun sağında, 57. fırkası solunda mevzilenerek öğle saatlerinde şiddetli bir taarruza başladı. General Franko saat 13.30’da geri çekilme emri verdi. Akşama doğru Uşak tamamen Türk kuvvetlerinin eline geçti.”
Genelkurmay arşivlerinden derlenen kayıtlara göre 1 Eylül 1922 günü yaşananlar saat saat şöyle gelişti:
Saat 06.00’da 6. Tümen Susuz’dan hareket etti. Saat 07.00’de dağ bataryasıyla takviyeli 50. Alay öncü olarak Kızılcasöğüt’ten yürüyüşe geçti. Saat 07.40’ta Kırka doğu sırtlarına ulaşan birlikler, Yunan kuvvetlerinin köyün batı ve güneybatısındaki tepelerde tahkimat yaptığını tespit etti. Saat 09.25’te üç bölükle Yunan artçı birliklerine taarruz başlatıldı.
Saat 10.00’da 57. Tümen, Kabaklar Köyü’nün doğusundan hareket ederek istasyon çevresindeki Yunan tahkimatını gözlemledi. Saat 10.20’de 6. Tümen, 50. ve 52. Alaylarla taarruza geçti. Saat 10.30’da ise 57. Tümen, topçu desteğiyle 2. Yunan Tümeni’ne saldırıya başladı.
Saat 12.30’da 50. Alay düşman mevzilerine girmeyi başardı. Saat 12.40’ta Kabaklar Tren İstasyonu’nun ele geçirildiği rapor edildi. Saat 13.00’te 52. Alay tahkimli tepelere taarruz ederken, saat 13.30’da General Franko geri çekilme emrini verdi. Buna rağmen Çarıkköy çevresinde çatışmalar sürdü ve saat 14.00’te 39. Alay da muharebeye dahil edildi.
Saat 15.00 itibarıyla düşman kuvvetleri tüm cephe boyunca geri çekilmeye başladı. Saat 16.20’de Ordu Komutanı Nurettin Paşa cepheyi yerinde inceledi ve takibin hızlandırılmasını emretti. Nihayet saat 18.00’de Uşak kurtarıldı. Mürettep Süvari Alayı şehre giren ilk birlik oldu. Uşak İstasyonu’nda dört lokomotif ve 40 vagon ele geçirildi.
Saat 21.00’de 1. Kolordu Komutanı Uşak’a ulaştı ve düşmanın Alaşehir istikametine doğru aralıksız takibine karar verildi. Böylece Uşak’ın kurtuluşu, Büyük Taarruz’un kesin sonuçlarından biri olarak tarihe geçti.
(Foto: Ömer Aşcı)
