Yerli şeker üretimi hedefiyle başlayan süreçte, Uşak Şeker Fabrikası’nın kurulmasına giden yolun en kritik aşamalarından biri ise İzmir’den gelen teknik heyetin hazırladığı rapor oldu. Uşak Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı, Uşak Şeker Fabrikası’nın kuruluş sürecine ilişkin dikkat çeken tarihsel bilgileri paylaştı. Aşcı, Cumhuriyet’in ekonomik bağımsızlık hedefleri doğrultusunda Uşak’ın Türkiye’nin ilk şeker fabrikalarından birine ev sahipliği yapmasının tesadüf olmadığını söyledi.
İzmir İktisat Kongresi Sonrası Uşak Harekete Geçti
Ömer Aşcı’nın aktardığına göre, 17 Şubat 1923’te gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi’nde alınan kararlarla birlikte yerli üretim ve pancar tarımı teşvik edilmeye başlandı. Bu gelişmelerin ardından Uşaklı girişimci Nuri Şeker öncülüğünde 19 Nisan 1923 tarihinde “Terakki-yi Ziraat Anonim Şirketi” kuruldu ve şeker fabrikası için resmi girişimler başlatıldı.
Ancak fabrikanın kurulabilmesi için devlet tarafından gönderilecek uzman heyetin hazırlayacağı olumlu rapor büyük önem taşıyordu.
Burnuma Şimdiden Şeker Kokusu Geliyor
Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı, dönemin tanıklıklarını aktarırken Nuri Şeker’in hatıralarına da dikkat çekti. Buna göre, İzmir Bölgesi Ziraat Baş Müdürü Yaşar Bey ile Uşak Ziraat Eğitmeni Hilmi Bey, 1923 yılının sonbaharında Uşak’a gelerek bölgede inceleme yaptı. Nuri Şeker’in anılarında yer alan detaylara göre, Yaşar Bey ilk karşılaşmada şaşkınlığını gizleyemeyerek, “Sen mi Türkiye’de bir şeker fabrikası kuracaksın?” diye sordu. Ancak daha sonra Uşak’taki toprakları inceleyen Yaşar Bey’in fikri tamamen değişti. Mahsenaltı mevkiindeki tarlalarda yapılan incelemelerde toprağın pancar üretimi için son derece uygun olduğunu belirten Yaşar Bey’in, “Bu toprak pancarı en iyi yetiştirecek kabiliyete sahiptir” dediği aktarıldı.
Ömer Aşcı, bu teknik raporun Uşak açısından tarihi bir dönüm noktası olduğunu belirterek, “Hazırlanan olumlu rapor sonrası fabrikanın kurulabileceği resmen kabul edildi ve süreç hızlandı” ifadelerini kullandı. Uşak’ın sanayi tarihine damga vuran Nuri Şeker’in büyük fedakârlıklarla mücadele ettiğini anlatan Aşcı, girişimcinin bu süreçte tüm maddi imkânlarını ortaya koyduğunu söyledi. Nuri Şeker’in ailesine yaptığı konuşmayı aktaran Ömer Aşcı, şu sözlerin dönemin ruhunu yansıttığını belirtti:
“Artık beni ölmüş bilin. Bugünden itibaren şeker fabrikasını kuruncaya kadar benim size hiçbir faydam dokunmayacaktır.”
Aşcı’ya göre bu sözler, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yerli sanayi için verilen mücadelenin en güçlü örneklerinden biri olarak görülüyor.
Kent Belleği Projesi Sorumlusu Ömer Aşcı’nın verdiği bilgilere göre, dönemin önemli yayın organlarından Hâkimiyeti Milliye Gazetesi de 24 Kasım 1923 tarihli nüshasında Uşak’taki girişimi sayfalarına taşıdı. Gazetede, Uşak’ta 300 bin lira sermayeyle bir şeker fabrikası kurulması amacıyla şirket oluşturulduğu ve hisselerin önemli bölümünün toplandığı bilgisi yer aldı.
Uşak’ın Sanayi Hafızasında Özel Bir Yer Tutuyor
Bugün Türkiye sanayi tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul edilen Uşak Şeker Fabrikası’nın kuruluş süreci, yalnızca ekonomik bir yatırım değil; aynı zamanda Cumhuriyet’in üretim ve kalkınma vizyonunun da simgelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Ömer Aşcı, Uşak’ın sanayi geçmişinin gelecek kuşaklara aktarılması adına Kent Belleği Projesi kapsamında bu tür tarihsel çalışmaların sürdürüldüğünü belirterek, kentin hafızasında önemli yer tutan sanayi ve üretim hikâyelerinin kayıt altına alınmaya devam edeceğini ifade etti.