(ÖZEL HABER) - Denizli’nin Çal ilçesinde geçmişi 8 asrı aşan bir gelenek, 23 Ağustos Pazar sabahı Aşağıseyit Mahallesi’nde yeniden hayat buldu. Büyük Menderes Nehri’nin geçtiği Köprübaşı mevkisinde düzenlenen Sudan Koyun Geçirme Yarışması’na çevre ilçelerden 47 çoban, 63 sürüyle katıldı. Sabahın erken saatlerinden itibaren yarış alanında toplanan çobanlar, sürülerinin önünde bulunan ve yörede “elci” olarak adlandırılan koyunlarıyla nehir kıyısında sıraya girdi. Yarış başladığında ise önce çobanlar kendilerini Büyük Menderes’in sularına bıraktı. Çobanların sesini ve hareketlerini takip eden elci koyunların suya girmesinin ardından sürünün geri kalanı da nehre yöneldi. Çobanın peşinden tereddüt etmeden suya giren koyunların karşı kıyıya ulaşması yarışmanın en dikkat çeken anlarını oluşturdu.
Çobanla Koyun Arasındaki Bağ Yarışa Dönüşüyor
Sudan Koyun Geçirme geleneğinin merkezinde yalnızca sürüyü nehrin karşısına geçirmek bulunmuyor. Yarış aynı zamanda çoban ile sürünün öncüsü olan elci koyun arasındaki bağlılığı ortaya koyuyor. Çobanlar yarışmaya girecek elci koyunlarını uzun süre önceden hazırlıyor. Bu süreçte koyunun sahibinin sesine alışması ve çoban suya girdiğinde onu takip etmesi büyük önem taşıyor. Bu yıl yarışmaya katılan 16 yaşındaki Hasan Seren’in “Mor” adını verdiği koyununu hazırlarken geceleri yanında yattığını anlatması da yarışın arkasındaki emeği ortaya koydu.
2 Bin Kişi İzledi
853’üncü kez gerçekleştirilen organizasyon bölge halkının yanı sıra farklı şehirlerden gelen ziyaretçileri de Aşağıseyit’te buluşturdu. Etkinliği yaklaşık 2 bin kişinin takip ettiği bildirildi. Yarışmanın sonunda Orhan Karakoç birinciliği elde etti. Zekeriya Karakoç ikinci, Necip Yatıcı ise üçüncü sırada yer aldı. Dereceye giren çobanlara ödülleri törenle verildi. Etkinlik alanında Yusuf Güngör’e ait 5 boynuzlu koç da ziyaretçilerin yoğun ilgisini çekti.
Geleneğin Arkasında Yüzyıllardır Anlatılan Bir Aşk Hikayesi Var
Aşağıseyit’te yaşatılan geleneğin ortaya çıkışına ilişkin anlatı ise kuşaktan kuşağa aktarılan bir aşk hikâyesine dayanıyor. Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kayıtlarında aktarılan rivayete göre, Karakoyunlu Aşireti’nden bir çoban Çal yöresine yerleşen Oğuz beylerinden birinin yanında çalışmaya başladı. Zaman içerisinde çoban ile beyin kızı birbirlerine aşık oldu. Çoban sevdiği kızla evlenmek isteyince bey, gerçekleşmesinin neredeyse imkansız olduğunu düşündüğü bir şart ileri sürdü. Çobandan koyunlara üç gün boyunca tuz yedirmesini, ardından sürüyü Büyük Menderes Nehri’nden su içirmeden karşıya geçirmesini istedi. Rivayete göre çoban bu zor şartı başardı ve koyunları nehirden su içirmeden karşı kıyıya geçirdi. Ancak bey sözünü tutmadı ve kızını yine vermedi. Bunun üzerine çoban yöreden uzaklaştırıldı. Sevdiğine kavuşamayan genç kızın ise hastalanarak hayatını kaybettiği anlatılıyor. Çobanın da yaşamının geri kalanını dağlarda kaval çalarak geçirdiğine inanılıyor. Aşağıseyit halkının bu aşkın hatırasını yaşatmak için başlattığı sudan koyun geçirme geleneği, yüzyıllar içerisinde bölgenin en önemli kültürel değerlerinden biri haline geldi.
Kültürel Miras Envanterinde Yer Alıyor
Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü kayıtlarına göre Aşağıseyit’teki gelenek, Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanteri’nde “Çoban Bayramları” kapsamında “Aşağıseyit Köyü Koyun Sudan Geçirme Festivali” adıyla bulunuyor. Geleneksel buluşma her yıl ağustos ayının son haftalarında gerçekleştiriliyor. Çal Belediye Başkanı Ahmet Hakan ise bu yılki yarışmanın ardından geleneğin UNESCO’nun kalıcı listesine alınması için çalışmaların sürdüğünü belirtti. Hakan, yüzyıllardır kuşaktan kuşağa aktarılan geleneğin Türkiye’nin farklı illerinden ziyaretçileri ve fotoğraf tutkunlarını Çal’a çektiğini ifade etti.
Geçen Yıllarda Kuraklık Büyük Menderes’i Vurmuştu
Geleneğin yakın geçmişinde Büyük Menderes’te yaşanan kuraklık da dikkat çekici bir yer tutuyor. 2024 yılındaki 851’inci buluşmada nehirde yeterli su bulunmaması nedeniyle yarış alanına tankerlerle su taşınmıştı. 2025 yılında ise Büyük Menderes’in tamamen kuruyan yatağında sudan geçiş yapılamamış, gelenek kuraklığa dikkat çekmek amacıyla sembolik olarak yaşatılmıştı.
Bu yıl yeniden Büyük Menderes’in sularına giren çobanlar ve koyunları, Aşağıseyit’te nesillerdir anlatılan geleneği bir kez daha yaşattı. 22 Ağustos Cumartesi günü temsili Yörük göçü ve çeşitli etkinliklerle başlayan program, 23 Ağustos Pazar günü gerçekleştirilen Sudan Koyun Geçirme Yarışması ve ödül töreniyle sona erdi. (Video: Fevzi Ünlü)
