1900 yılında G. Berggren tarafından çekilen İnay-Uşak-Banaz demiryolu hattına ait tarihi kareler, yalnızca bir ulaşım yatırımını değil, aynı zamanda şehrin ekonomik ve sosyal değişimini de gözler önüne seriyor. Osmanlı döneminde Anadolu’daki ilk demiryolu projeleri arasında yer alan İzmir-Kasaba hattının Uşak’a kadar uzatılması, dönemin en önemli gelişmeleri arasında gösteriliyor. 1895 yılında yapımına başlanan Alaşehir-Uşak hattı 5 Eylül 1897’de hizmete açılırken, Uşak-Afyonkarahisar hattı ise aynı yılın 15 Aralık tarihinde tamamlandı.
Uşak Halıları İçin Yeni Dönem Başladı
19. yüzyılda Uşak’ın ekonomik hayatının merkezinde halıcılık bulunuyordu. Kentte yılda yaklaşık 60 ila 70 bin arasında halı, kilim ve seccade dokunduğu belirtilirken, 1870’li yıllarda Anadolu’daki halı üretiminin büyük bölümünün Uşak’tan karşılandığı ifade ediliyor. Demiryolu öncesinde Uşak halıları deve kervanlarıyla günler süren yolculuklarla Alaşehir’e ulaştırılıyor, ardından trenle İzmir Limanı’na gönderiliyordu. Bu sürecin hem maliyetli hem de zaman kaybettirici olması, üretim kapasitesini doğrudan etkiliyordu. Demiryolunun Uşak’a ulaşmasıyla birlikte ise ticaret hız kazandı. Özellikle halı üretiminde kullanılan makine, ekipman ve ipliklerin şehre taşınabilmesi, Uşak sanayisinin gelişmesinde önemli rol oynadı.
İplik Fabrikaları Kuruldu, Madencilik Hareketlendi
Araştırmada yer alan bilgilere göre demiryolunun gelişiyle birlikte Uşak’ta 20. yüzyılın başlarında üç ayrı iplik fabrikası kuruldu. Daha önce İzmir Limanı’ndan kara yoluyla taşınması oldukça zor olan makineler, demiryolu sayesinde kısa sürede şehre getirilebildi. Sadece tekstil değil, madencilik faaliyetleri de bu süreçte ivme kazandı. Uşak ve çevresindeki madenlerin taşınmasının kolaylaşmasıyla birlikte bölgede çeşitli işletmeler açıldı, yeni imtiyazlar verildi. Bunun yanında hububat, afyon, palamut, yaş üzüm, yapağı ve mazı gibi tarımsal ürünlerin de İzmir Limanı’na ulaştırılması kolaylaştı. Böylece Uşak, hem üretim hem de ticaret açısından Batı Anadolu’nun dikkat çeken merkezlerinden biri haline geldi.
Tarihi Fotoğraflar Yeniden Gündemde
Haldun Temel Ersan, çalışmasını hazırlarken Mehmet Karayaman’ın “Uşak’a Demiryolunun Gelişi ve Sonuçları” adlı makalesinden yararlandığını belirtirken, tarihi G. Berggren fotoğraflarını paylaşan Erkan Akbalık’a da teşekkür etti. 1900’lü yılların başında çekilen İnay-Uşak-Banaz hattına ait fotoğraflar, bugün Uşak’ın geçmişine ışık tutan önemli belgeler arasında gösteriliyor.
