(ÖZEL HABER) - Bugün kullandığımız soyadlarının çoğu, yaklaşık bir asır önce aile büyüklerinin verdiği tek bir kararla hayatımıza girdi. Kimileri yaptığı meslekten, kimileri yaşadığı köyden, kimileri ise dedesine takılan bir lakaptan esinlenerek soyadını seçti. 1934 yılında yürürlüğe giren Soyadı Kanunu, Uşak'ta da binlerce ailenin kimliğinde yeni bir sayfa açtı.
Bugün Uşak'ta yaşayan binlerce kişinin taşıdığı soyadlarının arkasında aslında birbirinden farklı aile hikayeleri bulunuyor. Kimi aileler yıllardır bilindik lakaplarını resmileştirirken, kimileri ise yeni bir başlangıcı simgeleyecek bambaşka bir soyadı seçti. Aradan geçen 92 yıla rağmen o gün verilen kararlar, bugün hala çocuklardan torunlara kadar uzanan aile kimliğinin bir parçası olmayı sürdürüyor.
Soyadı Olmadan Yaşanıyordu
1934 yılına kadar Türkiye'de bugünkü anlamıyla soyadı kullanılmıyordu. İnsanlar daha çok babalarının adı, memleketleri, meslekleri ya da çevrelerinin taktığı lakaplarla tanınıyordu. Uşak'ta da durum farklı değildi. Çarşı esnafı "Demirci Mehmet", "Terzi Hasan", "Köseoğlu", "Karahasanlar", "Hacı Ali", "Çakıroğlu" gibi ifadelerle birbirini tanıyor, resmi kayıtlarda ise isim benzerlikleri zaman zaman karışıklıklara yol açıyordu. Soyadı Kanunu ile birlikte her ailenin tek ve ortak bir soyadı kullanması zorunlu hale geldi.
Uşaklılar Soyadlarını Neye Göre Seçti?
Kanunun yürürlüğe girmesinin ardından Uşak'taki aileler de nüfus memurluklarına giderek kendilerine bir soyadı belirledi. Birçok aile, yaptığı mesleği, yaşadığı köyü, fiziksel özelliğini, aile lakabını, karakterini, doğadan ilham alan kelimeleri soyadı olarak tercih etti. Bu yüzden bugün Uşak'ta sıkça karşılaşılan birçok soyadının kökeninde bir meslek, bir lakap ya da aile büyüklerinin yaşadığı bir olay bulunuyor. Örneğin demircilikle uğraşan ailelerin "Demir", "Demirci"; çiftçilik yapanların "Çiftçi"; yiğitliğiyle tanınanların "Yiğit"; bulunduğu bölgeyle özdeşleşenlerin ise yaşadıkları yerden esinlenen soyadlarını tercih ettiği anlatılıyor.
Bazı Soyadlarını Nüfus Memurları Önerdi
O dönemi yaşayan ailelerin anlattığı hatıralarda ilginç ayrıntılar da yer alıyor. Soyadı seçmeye karar veremeyen bazı vatandaşlara nüfus memurlarının önerilerde bulunduğu, bazı ailelerin ise o gün akıllarına gelen ilk kelimeyi soyadı olarak yazdırdığı anlatılıyor. Bazı soyadlarının zaman içinde yazım hatalarıyla bugünkü haline dönüştüğü de aile büyüklerinden aktarılan anılar arasında yer alıyor. Bugün aynı kökten gelen bazı ailelerin farklı soyadları taşımasının nedeni de o dönemde yapılan farklı tercihler olarak gösteriliyor.
Lakaplar Soyadına Dönüştü
Uşak'ın köylerinde ve mahallelerinde hala kullanılan birçok aile lakabı, aslında 1934 öncesinden günümüze ulaştı. Bazı aileler çevrede nasıl tanınıyorsa aynı adı soyadı olarak aldı. Böylece yıllardır kullanılan aile isimleri resmi kayıtlara da geçmiş oldu. Bu nedenle bugün birçok Uşaklı, soyadının hikayesini öğrenmek istediğinde dedelerinin ya da büyüklerinin anlattığı eski lakaplara kadar uzanan ilginç öykülerle karşılaşıyor.
Soyadı Bir Aile Mirasına Dönüştü
Aradan geçen uzun yıllar boyunca soyadları yalnızca resmi kayıtlarda kullanılan bir bilgi olmaktan çıktı. Bugün aynı soyadı taşıyan aileler, geçmişlerini araştırırken dedelerinin hangi köyden geldiğini, hangi mesleği yaptığını ve neden o ismi seçtiğini öğrenmeye çalışıyor. Aile albümlerinde saklanan nüfus cüzdanları, eski tapular ve büyüklerin anlattığı hatıralar, birçok soyadının nasıl ortaya çıktığını anlamaya yardımcı oluyor. Belki de bugün her gün kullandığımız soyadımızın ardında, 1934 yılında aile büyüklerimizin verdiği tek bir karar ve unutulmaya yüz tutmuş bir hikaye yatıyor.
