Sektör temsilcileri, yeni sezonda beklenen yüksek rekolteyle birlikte ihracatta yeniden yükseliş hedeflerken, markalı ihracatın artırılması, ihracat desteklerinin yeniden uygulanması ve dijital takip sistemlerinin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.
İhracatta Yüzde 30'luk Gerileme Yaşandı
Dünyada sofralık zeytin üretiminde ilk, zeytinyağı üretiminde ise ikinci sırada bulunan Türkiye, yılın ilk yarısında ihracatta önemli bir kayıp yaşadı. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği Başkanı Emre Uygun, 2026 yılının ilk altı ayında Türkiye genelinde zeytin ve zeytinyağı ihracatının yaklaşık 59 bin ton olarak gerçekleştiğini, toplam ihracat gelirinin ise 187 milyon dolar seviyesinde kaldığını açıkladı. Geçen yılın aynı dönemine göre hem miktar hem de değer bazında yüzde 30 oranında gerileme yaşandığını belirten Uygun, bu düşüşün temel nedenleri arasında iklim krizinin rekolte üzerindeki olumsuz etkileri, yükselen üretim maliyetleri, geçmiş dönemde uygulanan ihracat kısıtlamalarının pazar payına yansıması ve uluslararası piyasalardaki talep daralmasının bulunduğunu ifade etti.
En Büyük Kayıp Zeytinyağında Görüldü
İhracat rakamları ürün grupları bazında incelendiğinde en sert düşüşün zeytinyağında yaşandığı görüldü. Siyah zeytin ihracatı miktar bazında yüzde 13 azalarak 33 bin tona, değer bazında ise yüzde 7 düşüşle 88 milyon dolara geriledi. Yeşil zeytin ihracatı ise miktarda yüzde 22 azalışla 9 bin 780 ton, değerde ise yüzde 15 gerileyerek 28 milyon dolar olarak kayıtlara geçti. En dikkat çekici düşüş zeytinyağı ihracatında yaşandı. İlk altı ayda zeytinyağı ihracatı miktar bazında yüzde 52 azalarak yaklaşık 11 bin ton olurken, ihracattan elde edilen gelir de yüzde 48 düşüşle 57 milyon dolara indi. Prina yağı ihracatı da yüzde 50 azalarak 5 bin 21 ton seviyesinde gerçekleşti ve bu kalemden 14 milyon dolarlık döviz geliri elde edildi.
Yeni Sezon İçin Umutlar Yüksek
Sektör temsilcileri yaşanan düşüşe rağmen yeni sezon için iyimser bir tablo çiziyor. Emre Uygun, mevcut üretim görünümünün zeytin ve zeytinyağında yüksek rekolteye işaret ettiğini belirterek, Türkiye'nin sahip olduğu üretim kapasitesini doğru değerlendirmesi halinde uluslararası pazarlarda yeniden güçlü bir konuma ulaşabileceğini söyledi. Uygun, yüksek rekoltenin tek başına yeterli olmayacağını belirterek üretimin doğru pazarlama stratejileri, öngörülebilir ihracat politikaları ve etkili tanıtım faaliyetleriyle desteklenmesinin büyük önem taşıdığına dikkat çekti.
İhracat Destekleri ve AB Kotası Gündemde
Sektörün uluslararası rekabet gücünü artırabilmesi için markalı ihracatın desteklenmesi gerektiğini ifade eden Uygun, geçmiş yıllarda uygulanan ihracat desteklerinin yeniden hayata geçirilmesini istedi. Türk firmalarının dünya pazarlarında kalıcı olabilmesi için devlet desteklerinin kritik öneme sahip olduğunu vurgulayan Uygun, bu desteklerin sektörün büyümesine önemli katkı sağlayacağını dile getirdi.
Avrupa Birliği'nin Türk zeytinyağına uyguladığı 100 tonluk gümrüksüz kota uygulamasının yetersiz kaldığını belirten Uygun, Gümrük Birliği'nin güncellenmesi sürecinde bu kotanın en az 60 bin tona çıkarılmasının sektör açısından hayati önem taşıdığını söyledi. Ayrıca Birleşik Krallık ile yürütülen Serbest Ticaret Anlaşması görüşmelerinde zeytin ve zeytinyağının stratejik ürün olarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Dijital Takip Sistemiyle Yeni Dönem
Sektörde kayıt dışılığın azaltılması ve üretim süreçlerinin daha sağlıklı yönetilebilmesi amacıyla Bornova Zeytincilik Araştırma Enstitüsü ile ortak bir çalışma başlatıldı. Hazırlanması planlanan "Çevrimiçi Zeytinyağı Üretim Takip Sistemi" sayesinde üretimden sıkım tesislerine, depolardan ambalajlama süreçlerine kadar tüm aşamalar dijital ortamda takip edilebilecek. Emre Uygun, bu sistem sayesinde gerçek stok miktarlarının anlık olarak izlenebileceğini, fiyat dalgalanmalarına karşı yasaklayıcı uygulamalar yerine tamamen veri odaklı ve öngörülebilir politikaların geliştirilebileceğini belirterek, dijital dönüşümün sektörün rekabet gücünü önemli ölçüde artıracağını ifade etti. (Kaynak: EİB)
